"Czym jest zakwas? To początek chleba. Jest jak iskra ożywiająca mąkę i wodę w rosnące ciasto – zaczyn. Zakwas to zamknięty w słoiku zbiór drożdży i bakterii, żyjących ze sobą w symbiozie. Ta kultura nieustannie się zmienia i dojrzewa – zwłaszcza w kontakcie z mąką, wodą i człowiekiem. To właśnie ona nadaje chlebowi jego wyjątkowy smak i jakość. Nasze prababki wierzyły, że zakwas posiada pamięć – gromadzi wspomnienia, reaguje na emocje i intencje. Być może dlatego najlepszy chleb to ten, który powstaje w domu, z sercem. Być może dlatego najlepszy chleb, jaki znam, to ten od Mamy. Przekazywanie tak wyjątkowego ciasta stało się gestem w sąsiedzkiej dyplomacji – sztafetą, w której zakwas trafia z rąk do rąk jako podarunek i rytualny gest przyjaźni”.
Takimi słowami Łukasz Radziszewski zachęcał do udziału w swoich autorskich warsztatach tworzenia chleba pod nazwą „Zakwas”. Artysta, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, przez lata związany był z działalnością dydaktyczną. Jest stypendystą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w programie Młoda Polska, a także laureatem stypendiów Marszałka Województwa Podlaskiego oraz prezydentów miast Warszawy i Białegostoku.
Od lat rozwija unikalny projekt artystyczny oparty na historii zakwasu, która – jak podkreśla – liczy już ponad 80 lat. W jego ujęciu chleb nie jest jedynie produktem spożywczym, lecz formą rzeźby, a sam proces jego powstawania staje się aktem twórczym. Zakwas symbolizuje ciągłość, wspólnotę i międzyludzką wymianę doświadczeń.
W ramach swojej działalności odwiedza domy kultury, szkoły, przedszkola, galerie sztuki oraz Koła Gospodyń Wiejskich. Wszędzie tam dzieli się wiedzą o tradycyjnym wypieku chleba i przekazuje porcję swojego zakwasu kolejnym osobom, tworząc swoistą „sztafetę chleba”.
17 kwietnia 2026 roku artysta odwiedził Centrum Biblioteczno-Kulturalne w Sztabinie, gdzie poprowadził warsztaty dla dwóch grup uczestników. Łącznie wzięło w nich udział 56 osób – głównie kobiet, choć nie zabrakło także mężczyzn zainteresowanych sztuką pieczenia chleba. Zajęcia przebiegały w niezwykle serdecznej atmosferze. Uczestnicy z dużym zaangażowaniem przystąpili do pracy nad własnymi bochenkami, poznając kolejne etapy ich przygotowania.
Efekty warsztatów można było odczuć jeszcze tego samego wieczoru – w wielu domach unosił się zapach świeżo upieczonego chleba, będącego owocem pracy własnych rąk. Każdy z uczestników otrzymał słoik zakwasu oraz szczegółową instrukcję jego pielęgnacji. Dzięki temu zakwas może dalej „żyć”, rozwijać się i służyć do wypieku kolejnych bochenków, a także być przekazywany innym – zgodnie z ideą dzielenia się i budowania relacji.
Warsztaty „Zakwas” były nie tylko nauką rzemiosła, lecz także okazją do integracji lokalnej społeczności oraz przypomnieniem o znaczeniu tradycji i prostych czynności, które od pokoleń łączą ludzi. /Małgorzata Ostrowska